Steeds meer advocaten gebruiken AI-tools om sneller te werken, en dat is op zichzelf natuurlijk niet gek. Kunstmatige intelligentie kan helpen bij het samenvatten van documenten, het ordenen van informatie en het opzetten van een eerste concept. Toch gaat het mis als die uitkomsten zonder controle worden overgenomen.
Dat bleek ook in een aantal rechtszaken waarbij advocaten processtukken indienden met onjuiste of zelfs niet-bestaande jurisprudentie. De toezichthouder greep daarom in en gaf drie advocaten een waarschuwing. Daarmee wordt duidelijk dat AI in de juridische praktijk best gebruikt mag worden, maar alleen als een advocaat zelf volledig verantwoordelijk blijft voor wat er wordt ingediend.
Voor de buitenwereld lijkt zo’n fout misschien klein, maar in de juridische wereld is dat serieus. Een processtuk moet kloppen. Verwijzingen naar wetten, artikelen en uitspraken moeten controleerbaar zijn. Als dat niet zo is, tast dat direct de kwaliteit van de zaak aan.
Wat er mis kan gaan met AI in processtukken
Het grootste probleem met AI is dat de tekst vaak betrouwbaar klinkt, ook als de inhoud dat niet is. Een tool kan een nette juridische redenering geven, compleet met verwijzingen naar uitspraken die logisch lijken. Alleen: soms bestaan die uitspraken helemaal niet, of passen ze totaal niet bij de zaak.
Dat is gevaarlijk, zeker in een rechtszaak. Een rechter en de wederpartij moeten kunnen vertrouwen op wat er in een processtuk staat. Als een advocaat bronnen gebruikt die niet bestaan of juridisch niet relevant zijn, leidt dat tot verwarring, vertraging en extra werk. In het ergste geval schaadt het ook de cliënt, omdat een zaak minder sterk wordt.
Voor advocaten is dit extra belangrijk omdat zij een professionele verantwoordelijkheid hebben. Van hen wordt verwacht dat zij zelfstandig controleren of argumenten kloppen. AI mag dus nooit het laatste woord hebben. Het kan hooguit een hulpmiddel zijn bij het voorbereiden van juridisch werk.
Lees ook: Kabinet wil ervaren rechters langer inzetbaar houden
Waarom eigen controle altijd nodig blijft
Een advocaat kan de verantwoordelijkheid niet afschuiven op software. Ook niet als een tekst door AI is gegenereerd. Alles wat uiteindelijk naar een rechter gaat, moet door de advocaat zelf zijn gecontroleerd en begrepen. Dat is eigenlijk de kern van dit hele onderwerp.
Die controle gaat verder dan alleen even snel lezen. Een advocaat moet nagaan of de genoemde uitspraken echt bestaan, of ze goed zijn weergegeven en of ze juridisch relevant zijn voor de zaak. Ook moet worden gekeken of de formulering past bij het dossier en of de conclusie logisch volgt uit de feiten.
Juist omdat AI snel werkt, ontstaat soms de verleiding om te veel vertrouwen te hebben in de output. Maar snelheid is geen vervanging voor vakkennis. In de advocatuur blijft zorgvuldigheid belangrijker dan gemak.
Wat dit betekent voor de juridische praktijk
Deze waarschuwingen zijn een duidelijk signaal aan de hele sector. AI wordt steeds gewoner op kantoor, maar dat betekent niet dat alles zomaar kan. Kantoren zullen beter moeten nadenken over hoe medewerkers AI gebruiken, wanneer het mag en welke controles verplicht zijn.
Dat vraagt ook om scholing. Niet alleen over hoe AI werkt, maar vooral over de risico’s ervan. Wie begrijpt waar zo’n tool goed in is en waar het mis kan gaan, gebruikt het automatisch verstandiger. Voor jonge juristen én ervaren advocaten is dat inmiddels een belangrijk onderdeel van goed vakmanschap.
De kans is groot dat dit onderwerp de komende jaren alleen maar belangrijker wordt. AI verdwijnt niet uit de juridische wereld. Integendeel: het zal waarschijnlijk alleen maar vaker worden gebruikt. Juist daarom moeten advocaten leren hoe ze er slim mee omgaan, zonder hun eigen kritische blik te verliezen.
Lees ook: Jonge advocaten willen minder vaak partner worden
‘AI is een hulpmiddel, geen vervanger van een advocaat’
De les is duidelijk: AI kan handig zijn, maar het is geen vervanger van juridisch inzicht. Een advocaat moet zelf blijven nadenken, controleren en beoordelen. Zodra dat niet gebeurt, ontstaan fouten die in een rechtszaak grote gevolgen kunnen hebben.
Voor cliënten is dat ook een geruststellende gedachte. Zij willen geen automatisch gegenereerde teksten, maar goed juridisch werk dat klopt. AI kan daarbij helpen, maar alleen als het zorgvuldig wordt ingezet. De verantwoordelijkheid blijft uiteindelijk altijd bij de advocaat zelf.
