Je werk wordt gebruikt zonder toestemming, of je krijgt zelf een claim over auteursrecht. De auteursrecht advocaten van Legals beoordelen jouw positie, sommeren de inbreukmaker of procederen bij de rechtbank wanneer dat nodig is.
Een tekst, foto, ontwerp of stuk broncode is vaak het waardevolste bezit van een onderneming. Toch is auteursrecht ook het kwetsbaarste bezit, want het ontstaat vanzelf en laat zich juist daarom niet altijd makkelijk bewijzen.
Wat is auteursrecht?
Auteursrecht is het recht dat makers automatisch krijgen op hun originele werk, zoals boeken, muziek, foto’s, films of tekeningen. Het bepaalt dat anderen dit werk niet zomaar mogen kopiëren, verspreiden, aanpassen of openbaar maken zonder toestemming van de rechtmatige maker zelf.
De maker beslist dus wat anderen met het werk mogen doen. Wie het zonder toestemming gebruikt, kan het auteursrecht schenden. Er bestaan wel uitzonderingen, zoals voor citaten of onderwijs, zolang daarbij altijd aan bepaalde wettelijke voorwaarden wordt voldaan.
Copyright is het Engelse woord voor auteursrecht. Binnen intellectueel eigendomsrecht staat auteursrecht naast merkenrecht, modellenrecht, octrooirecht en handelsnaamrecht, en alleen die vier registreer je vooraf bij BOIP of EUIPO.
Auteursrecht beschermt makers en bepaalt wie hun originele werk mag gebruiken, kopiëren, verspreiden, aanpassen.
Waar kun je auteursrecht op hebben?
Auteursrechtwetgeving kan gelden voor verschillende soorten creatieve werken. Welke regels van toepassing zijn en wie de rechten beheert of handhaaft, verschilt per werksoort. In de tabel hieronder staan zeven veelvoorkomende soorten werk, met de belangrijkste wettelijke regels, organisaties en aandachtspunten.
| Type werk | Soort auteursrecht | Wetsartikel | Wie int of handhaaft | Let op |
|---|---|---|---|---|
| Tekst en boek | Auteursrecht | art. 10 Aw | Lira, Stichting Reprorecht | Citaatrecht vereist bronvermelding |
| Foto en beeld | Auteursrecht, portretrecht | art. 10 en 21 Aw | Pictoright, DuPho | Bronvermelding vervangt geen licentie |
| Muziek | Auteursrecht, naburige rechten | art. 10 Aw, Wnr | Buma/Stemra, Sena | Opname en compositie apart |
| Film en video | Filmauteursrecht | art. 45a–45d Aw | Videma, Vevam | Producent krijgt exploitatierechten |
| Software | Auteursrecht | art. 45h–45n Aw | Zelf handhaven | Softwarerichtlijn beschermt broncode |
| Databank | Databankenrecht | Databankenwet | Zelf handhaven | Databankenrichtlijn eist investering |
| Vormgeving | Auteursrecht, modellenrecht | art. 10 Aw, BVIE | BOIP, EUIPO | Slaafse nabootsing als vangnet |
De Auteurswet geeft je twee rechten
(maar bewijzen moet je zélf)
Artikel 1 Auteurswet geeft de auteursrechthebbende twee exclusieve rechten: openbaarmaking en verveelvoudiging. Artikel 10 Auteurswet noemt verschillende soorten werken die auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn, van geschriften en fotografie tot bouwwerken, software en toegepaste kunst.
Registratie is niet verplicht, maar bewijs is wel heel belangrijk. Bewaar daarom schetsen, RAW-bestanden en conceptversies, of leg je werk vast via i-DEPOT van BOIP. Artikel 25 geeft auteurs persoonlijkheidsrechten, waaronder het recht op naamsvermelding.
Overigens is niet elk gebruik een inbreuk op het auteursrecht: de Auteurswet kent uitzonderingen voor het citaatrecht in artikel 15a, de onderwijsexceptie in artikel 16, de thuiskopie in artikel 16c, parodie in artikel 18b en panoramavrijheid in artikel 18.
Wanneer heb je een advocaat auteursrecht nodig?
Gelukkig vraagt niet ieder conflict over auteursrecht om een procedure, en lang niet elke claim is terecht. Bij deze zes signalen over intellectuele eigendomsrechten laat je een auteursrechtadvocaat meekijken voordat je zelf reageert of betaalt.
- Iemand gebruikt je tekst, foto of broncode zonder toestemming
- Je ontvangt een sommatiebrief wegens auteursrechtinbreuk of plagiaat
- Freelancer leverde werk zonder schriftelijke akte van overdracht
- Discussie over auteurs rechten op werk volgens artikel 7 Auteurswet
- AI gebruikt werk voor tekst- en datamining ondanks voorbehoud
- Schadevordering wegens auteursrechtinbreuk dreigt te verjaren (onder 3:310 BW)
Auteursrechtinbreuk? Wacht niet!
Bewijs kan verdwijnen, auteursrechtinbreuken kunnen zich opstapelen en lang wachten kan je juridische positie verzwakken. De tabel hieronder laat voor zes situaties rond auteursrecht zien welk risico speelt en welke stap je advocaat kan zetten.
| Situatie | Juridisch risico | Taak auteursrecht advocaat |
|---|---|---|
| Je foto staat op een webshop | Inbreuk op auteursrecht en portretrecht | Sommatie met licentievergoeding |
| Concurrent kopieert je broncode | Verlies van exploitatierechten | Bewijsbeslag via artikel 1019b Rv |
| Freelancer claimt achteraf auteursrecht | Ontbrekende akte van overdracht | Contract toetsen en herstellen |
| Je ontvangt zelf een claim | Onterechte schadevergoeding | Werktoets en bedrag beoordelen |
| AI-model traint op jouw werk | Ontbrekend voorbehoud bij datamining | Opt-out plaatsen en aanspreken |
| Inbreukmaker zit in het buitenland | Handhaving buiten Nederland | Berner Conventie, notice and takedown |
De kracht van een (goede) sommatiebrief
Een sommatiebrief eist dat de inbreukmaker het gebruik staakt, jouw werk verwijdert en een licentievergoeding betaalt. Vaak tekent de tegenpartij daarna een onthoudingsverklaring met boetebeding en is het auteursrechtgeschil al voorbij.
Je advocaat onderbouwt de werktoets voor je auteursrecht en berekent een realistisch bedrag. Krijg je zelf een sommatiebrief, dan beoordelen wij éérst of de claim over auteursrecht klopt en of het gevorderde bedrag wel in verhouding staat.
Naar de rechter als sommeren niet helpt
Reageert de tegenpartij niet op je beroep op auteursrecht, dan kies je tussen twee routes. Welke past hangt af van je haast, je bewijs van auteursrecht en de vraag of je een verbod wilt of volledige vergoeding van je schade.
Bij auteursrecht inbreuken biedt een kort geding snelle actie, een bodemzaak geeft een definitief oordeel en eventueel een schadevergoeding.
Kort geding voor een verbod met dwangsom
Bij spoedeisend belang behandelt de voorzieningenrechter van de Rechtbank Amsterdam de zaak binnen enkele weken. Die kan een verbod opleggen met een dwangsom per overtreding, zodat de inbreuk op jouw auteursrecht direct stopt.
Vrees je dat bewijs verdwijnt, dan vraagt je advocaat vooraf bewijsbeslag op grond van artikel 1019b Rv. In uitzonderlijke gevallen volgt een ex parte bevel, waarbij de rechter beslist zonder de wederpartij te horen.
Bodemprocedure voor schadevergoeding of winstafdracht
Wil je een definitief oordeel over je auteursrecht, dan kan de inbreukmaker in een bodemprocedure gedagvaard worden. Je hebt dan keuze tussen een schadevergoeding of winstafdracht op grond van artikel 27a Auteurswet, en kunt daarnaast rectificatie of vernietiging van inbreukmakende kopieën vorderen.
In het auteursrecht geldt bovendien artikel 1019h Rv uit de Handhavingsrichtlijn: de verliezende partij betaalt de werkelijke advocaat kosten van de winnaar. Dat maakt een sterke zaak aantrekkelijk, maar een zwakke zaak natuurlihk ook riskanter.
De auteursrechtelijke grens volgens de Hoge Raad
Twee arresten van de Hoge Raad bepalen bijna elke zaak over auteursrechten. Het eerste beantwoordt wanneer een werk auteursrechtelijke bescherming krijgt, het tweede wanneer een concurrent daar met zijn eigen product te dicht bij komt.
Case: Wanneer is iets auteursrechtelijk werk? (2008)
De erfgenamen van Willem Endstra claimden auteursrecht op transcripten van zijn gesprekken met de politie, die in een boek waren gepubliceerd. Het hof wees dat af omdat Endstra niet bewust een werk had willen scheppen.
De Hoge Raad verduidelijkte in ECLI:NL:HR:2008:BC2153 de werktoets: vereist zijn een eigen, oorspronkelijk karakter en het persoonlijk stempel van de maker, oftewel een eigen intellectuele schepping. Een bewustheidseis wees de Raad af, vernietigde het arrest en verwees de zaak terug.
Deze maatstaf sluit aan bij het Infopaq-arrest van het Hof van Justitie en bepaalt sindsdien of er auteursrecht op iets rust, van een fotoserie tot broncode. De creatieve keuze moet zichtbaar zijn in het resultaat zelf.
Case: Wanneer is het inbreuk? (2013)
Stokke vond dat de kinderstoelen Yasmine en Thomas van concurrent Fikszo inbreuk maakten op het auteursrecht op de Tripp Trapp. Het gerechtshof had eerder al vastgesteld dat op de Tripp Trapp auteursrecht rust.
Het hof wees de vordering over auteursrecht tóch af: de beschermde trekken van de Tripp Trapp waren onvoldoende overgenomen, waardoor de totaalindrukken van beide kinderstoelen volgens het hof onvoldoende met elkaar overeenstemden.
De Hoge Raad verwierp in ECLI:NL:HR:2013:BY1532 het cassatieberoep en legde vervolgens een maatstaf vast: vergelijk de auteursrechtelijke totaalindrukken aan de hand van de beschermde trekken. Techniek telt niet mee; die weging is feitelijk en in cassatie nauwelijks toetsbaar.
“Auteursrecht is geen gunst van de wetgever, maar erkenning van een recht dat de maker toekomt.”
– prof. mr. Herman Cohen Jehoram
Herman Cohen Jehoram was hoogleraar auteursrecht aan de Universiteit van Amsterdam en jarenlang een van de meest gezaghebbende experts in het Nederlandse en Europese auteursrecht. Hij adviseerde wetgevers, uitgevers en collectieve beheersorganisaties over intellectueel eigendom.
Met deze gedachte benadrukte professor Jehoram dat auteursrecht niet begint bij een formulier of een depot, maar bij het scheppen zelf. Het verklaart ook waarom de Auteurswet geen registratie eist en waarom bewijs van makerschap zo zwaar weegt.
Auteursrechten vastleggen bij overdracht en licenties
Sinds de Wet versterking auteurscontractenrecht kun je overdracht van auteursrechten alleen nog schriftelijk overeenkomen. De akte voor de levering was al vereist en blijft dat; nieuw is dat ook de afspraak zelf op schrift moet staan.
Met een licentieovereenkomst houd je het auteursrecht zelf en geef je alleen een gebruiksrecht uit. Voor een exclusieve licentie verviel per 2026 juist het aktevereiste: schriftelijk overeenkomen volstaat, aldus artikel 2 lid 3 Auteurswet.
Laat onze advocaat auteursrechten dit eerst vastleggen voordat je gaat samenwerken. Wie de creatieve keuzes over onderwerp en compositie maakt kan medemaker zijn, oordeelde de Hoge Raad in 1990 over een freelance fotograaf (ECLI:NL:HR:1990:ZC8537). Bij co-auteurschap heb je elkaars toestemming nodig.
Artikel 25c Auteurswet geeft de maker aanspraak op een billijke vergoeding voor de rechten die hij overdraagt of licentieert. Die vergoeding moet in verhouding staan tot de economische waarde van het overgedragen auteursrecht.
Wie vooraf vastlegt wie welke auteursrechten krijgt, hoeft achteraf niet te procederen over wat partijen bedoelden.
Buma/Stemra en Sena
Voor sommige werksoorten int een collectieve beheersorganisatie jouw auteursrecht, maar je moet jezelf er wel voor aanmelden. Per organisatie gelden andere voorwaarden en repartitieregels voor auteursrecht en het College van Toezicht Auteursrechten houdt daar toezicht op:
- Buma/Stemra int muziekauteursrecht op compositie en tekst
- Sena int naburige rechten op fonogrammen en uitvoeringen
- Pictoright vertegenwoordigt fotografen, illustratoren en beeldend kunstenaars
- Lira werkt voor auteurs, vertalers en scenaristen
- Videma en Vevam regelen vertoningsrechten voor film en televisie
- Stichting Reprorecht int voor kopieën uit boeken en tijdschriften
- Norma en Stichting PRO staan voor uitvoerende kunstenaars en uitgevers
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt auteursrecht?
Auteursrecht loopt doorgaans tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Daarna vervalt het recht en komt het werk in het publieke domein.
Moet ik mijn auteursrecht registreren?
Nee, auteursrecht ontstaat automatisch. Wel kun je een i-DEPOT bij het BOIP vastleggen als bewijs van wanneer jouw creatie al bestond.
Mag ik een foto gebruiken als ik de bron vermeld?
Nee, bronvermelding geeft geen toestemming. Gebruik mag met toestemming, een licentie of wanneer een wettelijke uitzondering, zoals het citaatrecht uit artikel 15a Auteurswet, geldt.
Mag een AI-model op mijn werk trainen?
Artikel 4 van de DSM-richtlijn staat tekst- en datamining toe, tenzij de rechthebbende dit uitdrukkelijk voorbehoudt. De AI Act verplicht aanbieders tot informatie over trainingsinhoud.
Geldt mijn auteursrecht ook in het buitenland?
Ja, via de Berner Conventie en WIPO-verdragen geniet je werk in veel landen bescherming. Handhaving verschilt per land en kan via notice-and-takedown.
Kan ik auteursrecht krijgen op een idee?
Nee, een idee zelf is niet auteursrechtelijk beschermd. Alleen de concrete uitwerking kan bescherming krijgen; deel je een concept, gebruik dan een geheimhoudingsovereenkomst (NDA).
Auteursrecht advocaat Amsterdam
Auteursrecht is te waardevol om pas bij een conflict serieus te nemen. De auteursrecht advocaten van Legals helpen je vanuit Amsterdam met licenties, overdracht, persoonlijkheidsrechten, exploitatierechten en auteursrechtinbreuk, zodat je sneller beslist, sterker onderhandelt en grip houdt op je werk.
Is je werk gekopieerd, ontstaat discussie over auteursrechten of wil je vooraf zekerheid? Neem dan vandaag nog contact op met onze copyright advocaat voor een scherpe strategie, effectieve sommatiebrief of snelle juridische actie.
