Haalt een concurrent data uit jouw databank met klantgegevens, vluchtprijzen of productinformatie? Dan is databankenrecht je sterkste wapen. Databankrecht ontstaat automatisch (dus zonder registratie) en de ervaren databankenrecht advocaat van Legals treedt direct op bij inbreuk, webscraping en hergebruik.
Wat is databankenrecht?
Databankenrecht is het sui generis intellectueel eigendomsrecht dat investeringen in databanken beschermt. Het staat naast auteursrecht, merkenrecht, modellenrecht, handelsnaamrecht, patentrecht en naburige rechten en beschermt niet de creativiteit, maar de investering achter een verzameling.
Legals hanteert de wettelijke definitie: een verzameling van werken, gegevens of andere zelfstandige elementen, systematisch of methodisch geordend en afzonderlijk met elektronische middelen of anderszins toegankelijk, waarin de producent kwalitatief of kwantitatief substantieel heeft geïnvesteerd.
Wat regelt de Databankenwet?
De Databankenwet regelt sinds 1999 databankenrechtelijke zaken in Nederland en is gebaseerd op de Europese richtlijn 96/9/EG. De wet geeft de producent van een beschermde databank het alleenrecht om het geheel of een substantieel deel daarvan op te vragen en te hergebruiken.
Ook het herhaald en systematisch opvragen of hergebruiken van niet-substantiële delen kan verboden zijn als dit strijdig is met de normale exploitatie of de rechtmatige belangen van de producent ongerechtvaardigd schaadt. Het databankenrecht geldt 15 jaar en een nieuwe substantiële investering kan die termijn opnieuw doen laten ingaan.
Je databank valt onder het databankenrecht als:
- Werken, gegevens of zelfstandige elementen zijn verzameld, zoals een klantenbestand, foto’s, muziekbestanden of software;
- De elementen systematisch of methodisch zijn geordend;
- Elk element afzonderlijk toegankelijk is, via website, platform of papier;
- De producent investeerde in verkrijging, controle of presentatie, niet in het creëren van data (British Horseracing Board/William Hill).
NVM/De Telegraaf: substantiële investering en spin-off in het databankrecht
De NVM toonde het woningaanbod van haar makelaars in een online database. De Telegraaf liet zoekmachine El Cheapo die database automatisch doorzoeken, de gegevens naar eigen servers kopiëren en in eigen opmaak tonen.
Het Gerechtshof Den Haag wees het databankenrecht af: de data waren slechts een spin-off van het makelaarswerk. Op 22 maart 2002 vernietigde de Hoge Raad dat oordeel in ECLI:NL:HR:2002:AD9138.
Investeringen in het verzamelen en ordenen van gegevens tellen mee, ook als die gegevens al een ander doel dienden. Online aanbieden vereist geen aparte investering, en losse onderdelen kunnen zelf een databank zijn.
Ryanair/PR Aviation: databankrechten, screen scraping en algemene voorwaarden
PR Aviation exploiteerde een prijsvergelijkingssite die via screen scraping vluchtgegevens van de website van Ryanair ophaalde. Ryanair stelde databankenrecht, auteursrecht en wanprestatie, omdat haar algemene voorwaarden dat commerciële gebruik verboden.
Op 17 januari 2014 oordeelde de Hoge Raad in ECLI:NL:HR:2014:88 dat Ryanair geen beroep kon doen op geschriftenbescherming. Na Football Dataco (HvJ EU, C-604/10) krijgt een databank alleen auteursrecht als die oorspronkelijk is.
Over de algemene voorwaarden stelde de Hoge Raad een prejudiciële vraag. Het HvJ EU oordeelde (C-30/14) dat de Databankrichtlijn niet geldt voor onbeschermde databanken. Contractenrecht kan dan wél uitkomst bieden: contractuele beperkingen op het gebruik van de databank kunnen geldig zijn.
Databankenrecht of auteursrecht?
Een databank kan dubbel beschermd zijn: de inhoud via het databankenrecht en de opbouw via de auteursrecht. Welk recht geldt, bepaalt welke vordering je bij de rechter instelt. Deze vergelijking zet de belangrijkste verschillen overzichtelijk naast elkaar.
| Criterium | Databankenrecht | Auteursrecht |
|---|---|---|
| Wet | Databankenwet (richtlijn 96/9/EG) | Auteurswet |
| Vereiste | Substantiële investering | Oorspronkelijke keuze of rangschikking |
| Rechthebbende | Producent | Maker |
| Beschermt | Inhoud tegen opvragen en hergebruik | Structuur, niet de gegevens |
| Duur | 15 jaar, verlengbaar | 70 jaar na overlijden maker (hoofdregel) |
| Sleutelarrest | NVM/De Telegraaf (HR 2002) | Football Dataco (HvJ EU C-604/10) |
Advocaat databankenrecht in Amsterdam
Niet elk gebruik van jouw databank is inbreuk op het databankenrecht, een rechtmatige gebruiker mág losse onderdelen raadplegen. Deze tabel toont per situatie wat mag, waarop je je beroept en wat onze databankenrecht advocaten vanuit Amsterdam kunnen doen:
| Situatie in databankenrecht | Legaal | Grondslag | Actie van advocaat |
|---|---|---|---|
| Concurrent kopieert een groot deel van jouw databank | Nee | Opvragen en hergebruik van een substantieel deel | Sommatiebrief, kort geding |
| Concurrent haalt dagelijks kleine hoeveelheden data uit jouw databank | Nee | Herhaald en systematisch opvragen | Bewijsbeslag, verbod |
| Vergelijkingssite doorzoekt jouw databank en toont de resultaten elders | Nee | Innoweb/Wegener (HvJ EU C-202/12) | Verbod met dwangsom |
| Klant of gebruiker raadpleegt enkele gegevens voor eigen gebruik | Ja | Rechten van de rechtmatige gebruiker | Advies over voorwaarden |
| Jouw databank heeft geen databankenrecht, maar scraping is contractueel verboden | Soms | Ryanair/PR Aviation (HvJ EU C-30/14) | Algemene voorwaarden en contractuele handhaving |
Databankrecht advocaat voor sommatiebrief, kort geding of bewijsbeslag
Onze advocaten starten meestal met een sommatiebrief en onthoudingsverklaring. Daarna volgt een kort geding voor een verbod met dwangsom, of een bodemprocedure voor schadevergoeding, winstafdracht en volledige proceskosten via art. 1019h Rv.
Licentieovereenkomst, akte van overdracht en rechtmatige gebruiker
Voor overdracht stelt je advocaat een akte van overdracht op, een licentie geeft alleen een gebruiksrecht. Bij een beschermde databank mag een contract de rechtmatige gebruiker niet-substantiële delen niet ontzeggen, bij een onbeschermde kan dat soms wel (C-30/14).
Veelgestelde vragen
Valt een klantenbestand onder databankenrecht?
Vaak wel, als je investeerde in verzamelen, controleren en bijhouden. Een ongeordende adreslijst haalt die drempel meestal niet, een CRM-systeem met jarenlang onderhoud doorgaans wel.
Hoe lang duurt de bescherming van een databank?
Het databankenrecht duurt 15 jaar vanaf voltooiing of publicatie. Elke nieuwe substantiële investering start een nieuwe termijn, waardoor een actuele databank feitelijk doorlopend beschermd blijft.
Mag een AI-bedrijf mijn databank gebruiken voor AI-training?
Soms. De DSM-richtlijn staat tekst- en datamining toe, tenzij je een machineleesbaar voorbehoud maakt. De AI-verordening verplicht aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden om dat voorbehoud te respecteren.
Hoe bescherm je databankrechten tegen webscraping?
Beperk automatische toegang, verbied scraping in je gebruiksvoorwaarden en bied data gecontroleerd aan via een API met licentie. Zo bouw je bewijs op voor een procedure.
Wanneer schakel je een advocaat databankenrecht in?
Zodra een concurrent je data overneemt of je een sommatiebrief ontvangt. Laat een databankenrechten advocaat je positie toetsen voordat je reageert; een vroege fout verzwakt je zaak bij de rechtbank.