Iemand deelt zomaar jouw foto zonder toestemming online: dat voelt als een schending van je privacy, en dat is het vaak ook. De wet biedt echter veel meer bescherming dan mensen denken en in dit artikel vertellen we je alles over beelden delen zonder toestemming.
Wie heeft eigenlijk recht op een foto?
Als iemand een foto van jou maakt, heeft de fotograaf het auteursrecht. Maar jij hebt het portretrecht. Dat betekent dat jij zeggenschap hebt over hoe en waar jouw afbeelding wordt gebruikt, en dat jouw privacy daarin centraal staat.
Het portretrecht geldt in Nederland voor iedereen die herkenbaar op een foto staat. Je hoeft je gezicht niet eens volledig te laten zien, want ook herkenbare lichaamskenmerken of een duidelijke context kunnen voldoende zijn om rechten te claimen.
Werd de foto gemaakt in opdracht, bijvoorbeeld voor een bedrijf of school? Dan heb je als gefotografeerde extra sterke rechten. Je kunt in dat geval bijna altijd eisen dat verspreiding stopt of zelfs nooit begint.
Wat zegt de wet over beelden verspreiden zonder toestemming?
De wet beschermt je privacy op meerdere manieren tegen een foto verspreiden zonder toestemming. De belangrijkste regels komen uit de Auteurswet, de AVG en het Wetboek van Strafrecht, waarbij dit de belangrijkste aandachtspunten zijn:
- Het portretrecht (artikel 21 Auteurswet) geeft jou het recht bezwaar te maken tegen publicatie van jouw afbeelding
- De AVG beschermt foto’s als persoonsgegevens — foto delen zonder toestemming is zonder geldige grondslag verboden
- Wraakporno (artikel 139h Sr) is een strafbaar feit met een maximale gevangenisstraf van twee jaar
- Bij overtreding kan de rechter ook een boete opleggen of een dwangsom per dag dat beelden online blijven staan
- Het openbaar ministerie kan strafrechtelijk vervolgen bij ernstige schendingen van privacy
- Auteursrechten en portretrecht zijn twee aparte beschermingen maar beide kunnen tegelijk worden geschonden
- Copyright op een foto ligt bij de maker, maar dat geeft hem niet het recht jouw privacy te schenden
- Platforms die weigeren beelden te verwijderen kunnen worden aangesproken door toezichthouders zoals de AP
- Stalking via beeldmateriaal valt onder de Wet aanpak online seksuele misdrijven
- Scholen en werkgevers vallen ook onder de AVG en mogen beelden niet zomaar delen
- Je kunt via een kort geding snel verwijdering van beelden afdwingen
- Schadevergoeding is mogelijk als je aantoonbare schade hebt geleden door de verspreiding
Ben je strafbaar als je foto’s van iemand anders verspreidt?
Dat hangt af van de situatie, maar in veel gevallen: ja dan ben je strafbaar. Zeker als het gaat om intieme beelden of foto’s die zijn gemaakt in een privésituatie, kan een foto verspreiden direct leiden tot een strafrechtelijke vervolging.
Gaat het om minder gevoelige foto’s? Dan is het niet altijd strafbaar, maar kan het nog steeds civielrechtelijke gevolgen hebben. De gefotografeerde persoon kan je aanspreken, een verwijderingsverzoek indienen of een schadevergoeding eisen wegens schending van zijn of haar privacy.
Is een foto van iemand anders gebruiken strafbaar?
Gebruiken is niet hetzelfde als verspreiden, maar ook dat kan al te ver gaan. Gebruik je een foto van iemand voor commerciële doeleinden of zonder toestemming in een publieke context? Dan schend je het portretrecht en kan diegene juridische stappen ondernemen om zijn of haar rechten te beschermen.
Wat heeft de rechter al beslist over foto’s verspreiden zonder toestemming?
Portretrecht is geen papieren tijger want rechters grijpen zeer regelmatig in en de bedragen lopen sterk uiteen afhankelijk van de schade en of er een commercieel belang in het spel was.
Zo werd een man op de voorpagina van de Volkskrant afgebeeld bij een artikel over de veiligheid op Schiphol, zónder zijn toestemming. Door de combinatie van de foto en de krantenkop werd hij onterecht geassocieerd met een bedreiging. De rechter oordeelde dat zijn privacy zwaarder woog dan de persvrijheid van de krant en kende hem een schadevergoeding van €1.500 toe.
Groter was de zaak waarbij een zorgverlener die op Schiphol werkte zonder toestemming prominent in beeld werd gebracht: zij vorderde €23.000 wegens schending van haar portretrecht én meerdere AVG-overtredingen, waaronder het ontbreken van een geldige grondslag en het niet melden van een datalek aan toezichthouder de AP. De rechter stelde vast dat zowel haar commerciële als haar persoonlijke privacybelangen waren geschonden.
De fotograaf bezit het auteursrecht, maar jij als gefotografeerde hebt het portretrecht.
Nog illustratiever is de zaak van Louis van Gaal, wiens foto zonder toestemming werd gebruikt in een reclamecampagne rondom het WK-voetbal. De rechtbank stelde vast dat zijn portretrecht inderdaad was geschonden ook al had het reclamebureau de foto legaal via Getty Images gekocht. Dat geeft je als gefotografeerde een auteursrechtelijk én portrechtelijk recht om op te treden, ongeacht hoe de ander aan het beeld is gekomen.
Deepfakes, doxing en online shaming
Naast klassieke privacyschendingen zijn er nieuwe vormen van misbruik opgedoken waarbij beelden een wapen worden. Denk aan deepfakes, gemanipuleerde foto’s of video’s waarbij iemands gezicht in ander beeldmateriaal wordt geplakt of aan doxing, waarbij privégegevens en foto’s van iemand online worden gezet om diegene te beschadigen.
Ook shaming via sociale media, zoals een foto posten zonder toestemming met het doel iemand publiekelijk te vernederen, valt onder de juridische bescherming van het portretrecht en de AVG. Je online privacy is net zo waardevol als je privacy in de echte wereld en de wet behandelt dat inmiddels ook zo.
Elke keer dat iemand een foto of online video van jou uploadt zonder toestemming, vergroot dat ook je digitale voetdruk zonder dat jij daar controle over hebt. Dat kan langdurige gevolgen hebben voor je reputatie, werk of persoonlijke leven.
Is een foto maken zonder toestemming strafbaar?
Fotograferen in de openbare ruimte mag in principe, ook als er mensen op de foto staan. Maar zodra je die beelden verspreidt of gebruikt, gelden er andere regels rondom privacy. Het maken zelf is dus niet altijd het probleem; wat je daarna doet wel.
Anders ligt het bij foto’s in besloten situaties: fotografeer je iemand stiekem in een kleedkamer, thuis of een andere privéruimte? Dan ben je al bij het maken strafbaar, ongeacht wat je vervolgens met de beelden doet.
Mag je iemand ongevraagd fotograferen?
Op straat of op een publiek evenement mag je mensen fotograferen zonder toestemming, ook als ze herkenbaar in beeld komen. Maar gebruik je die beelden daarna op een manier die hun privacy of belangen schaadt? Dan kan de gefotografeerde toch bezwaar maken.
Bij intieme beelden zonder toestemming riskeer je niet alleen een boete, maar ook gevangenisstraf.
Wat zijn de grenzen voor ongevraagd foto’s maken?
Het recht op fotograferen in het openbaar is niet onbeperkt; er zijn zelfs situaties waarbij het maken van een foto al een grens overschrijdt en het recht op privacy wordt aangetast. Houd daarom altijd de onderstaande aandachtspunten in gedachten:
- Fotograferen in privéruimtes zonder toestemming is verboden, ook al doe je het via een raam of camera op afstand
- Heimelijk fotograferen met een verborgen camera is strafbaar
- Intieme of seksueel getinte opnamen zonder toestemming zijn altijd verboden
- Foto’s van kinderen vragen extra zorgvuldigheid, ook in publieke ruimtes
- Herhaaldelijk iemand fotograferen kan als stalking worden gezien
- Bij evenementen met een toegangsverbod voor camera’s geldt de huisregelgeving van de organisator
- Gebruik voor commerciële doeleinden vereist altijd expliciete toestemming van de gefotografeerde
Wat als ik ben gefilmd zonder toestemming?
Ontdek je dat er beelden van jou circuleren die zonder jouw toestemming zijn gemaakt of gedeeld? Dan heb je het recht om direct actie te ondernemen. Je kunt de verspreider aanspreken, een verwijderingsverzoek indienen bij het platform én aangifte doen bij de politie.
Platforms zoals Instagram, TikTok en X zijn ook verplicht om beelden te verwijderen als er sprake is van een schending van portretrecht of privacywetgeving. Reageren ze niet? Dan kan onze mediarecht advocaat de rechter om een verwijderingsbevel vragen. Dit kan soms al binnen enkele dagen via een kort geding.
Waar doe je aangifte van ongevraagde verspreiding?
Aangifte doe je bij de politie, zowel online als op het bureau. Reageert het openbaar ministerie niet voortvarend genoeg? Dan kun je via een artikel 12-procedure bij het gerechtshof afdwingen dat vervolging alsnog plaatsvindt. Bij intieme beelden kun je ook terecht bij het Centrum Seksueel Geweld of Helpwanted.nl.
Wanneer mag een foto wél worden gepubliceerd?
Een foto mag zonder toestemming worden gepubliceerd als er sprake is van een legitiem journalistiek belang of persvrijheid, als iemand een publieke functie heeft en de foto daarmee samenhangt, of als de gefotografeerde duidelijk heeft ingestemd (mondeling, schriftelijk of door gedrag).
Foto’s zonder toestemming verspreidt? Hoe langer beelden online staan, hoe groter de schade aan jouw reputatie en privacy wordt.”
Wat doe je als jouw foto zonder toestemming online staat?
Ontdek je dat er beelden van jou online circuleren zonder dat je daarvoor toestemming hebt gegeven? Dan is snel handelen cruciaal. Hoe langer beelden online staan, hoe groter de schade aan je privacy en reputatie kan zijn.
Stap 1: Verzamel bewijs
Maak direct screenshots van de publicatie, inclusief de URL, datum en het account dat de beelden heeft geplaatst. Doe dit zo snel mogelijk: content kan worden verwijderd voordat je het hebt gedocumenteerd, en zonder bewijs sta je juridisch zwakker.
Stap 2: Dien een verwijderingsverzoek
Platforms zoals Instagram, TikTok en X hebben een procedure voor het uploaden zonder toestemming en het melden van privacyschendingen. Dit heet een notice-and-takedown. Dien op het platform een formeel verzoek in en in veel gevallen worden beelden binnen enkele dagen verwijderd nadat je dit hebt gedaan.
Stap 3: Schrijf de verspreider direct aan
Weet je wie de foto heeft geplaatst? Stuur diegene een schriftelijk verzoek (per e-mail of brief) om de beelden te verwijderen. Zo leg je vast dat je actie hebt ondernomen, wat van belang is als je later juridische stappen wilt zetten.
Stap 4: Schakel een mediarecht advocaat in
Reageert het platform of de verspreider niet? Dan is het tijd om juridische hulp in te schakelen. Een mediarecht advocaat kan een sommatie sturen, een kort geding starten of een schadevergoeding vorderen. Dat gaat vaak sneller en met meer resultaat dan wanneer je het zelf probeert.
Stap 5: Doe aangifte bij de politie
Gaat het om intieme beelden, heimelijke opnames, chantage of doxing? Doe dan aangifte en neem al je verzamelde bewijs mee. Is vervolging niet vanzelfsprekend? Dan kun je via een artikel 12-procedure bij het gerechtshof afdwingen dat het openbaar ministerie alsnog vervolgt.
Veelgestelde vragen
Ja, in veel gevallen wel. Zeker bij intieme beelden of privésituaties riskeer je een strafrechtelijke vervolging en een gevangenisstraf of boete.
Auteursrecht beschermt de maker van de foto en portretrecht beschermt de online privacy en belangen van de persoon die erop staat.
Dat verschilt per platform, maar na een verzoek moet een platform zo snel mogelijk handelen: bij urgentie soms binnen enkele uren.
Deepfakes zijn nepbeelden waarbij iemands gezicht digitaal wordt ingeplakt. Het maken en verspreiden ervan is in veel gevallen strafbaar wegens privacyschending of smaad.
Juridische hulp nodig bij schending portretrecht?
Is jouw online privacy aangetast en worden er beelden van je verspreid zonder toestemming? De mediarecht advocaten van Legals kennen het portretrecht tot in de details en weten hoe ze snel en doelgericht kunnen handelen om verdere schade te voorkomen.
Of het nu gaat om een verwijderingsverzoek, aangifte of een juridisch kort geding: Legals pakt het direct voor je op. Met de juiste juridische hulp sta je er dus zeker niet alleen voor en er is vaak meer mogelijk dan je denkt.
