Onrechtmatige publicatie: betekenis & voorbeelden

Er verschijnt een publicatie over je die niet klopt of een post op social media beschuldigt je van iets wat je nooit hebt gedaan. Binnen één dag weet je hele netwerk ervan en je kijkt machteloos toe.

Niet elke vervelende publicatie is juridisch onrechtmatig. Maar als die grens wél is overschreden, kun je verwijdering, rectificatie en schadevergoeding eisen. Legals vertelt je wanneer een publicatie onrechtmatig is, welke onrechtmatige publicaties je in de praktijk ziet en hoe een kort geding werkt.

Wat is een onrechtmatige publicatie?

Een publicatie is onrechtmatig wanneer die je eer en goede naam of je privacy aantast zonder dat daar een goede reden voor bestaat. Denk aan een onjuiste beschuldiging of een nodeloos kwetsende toon. Juridisch is dat een onrechtmatige daad in de zin van artikel 6:162 BW.

Twee belangrijke grondrechten botsen hier: de vrijheid van meningsuiting staat in artikel 10 EVRM en in de Grondwet. Daartegenover staat je recht op bescherming van je goede naam en je privéleven, uit artikel 8 EVRM. Het EHRM in Straatsburg vult de vrijheid van meningsuiting verder in.

De rechter weegt ze per geval tegen elkaar af. Zo valt scherpe kritiek onder de vrijheid van meningsuiting, ook als die pijn doet. Pas als een uiting onnodig grievend is én onvoldoende steun vindt in de feiten, is de publicatie onrechtmatig. Die weging maakt onrechtmatige publicaties lastig te voorspellen.

Een onrechtmatige publicatie is een uiting die iemands reputatie, privacy of andere rechten zonder voldoende rechtvaardiging schaadt.

Wanneer gaat een publicatie te ver?

Het zwaarste gezichtspunt is de feitelijke basis: wie in een publicatie een ernstige beschuldiging uit, moet die kunnen onderbouwen. Geruchten zijn te weinig, zeker als de publicatie iemand koppelt aan strafbaar gedrag. De rechter onderscheidt daarbij een feitelijke bewering van een waardeoordeel: een mening mag scherper zijn, mits die ergens op stoelt.

Daarnaast telt het maatschappelijk belang, een journalist die een echte misstand blootlegt (en zo bijdraagt aan het publiek debat) krijgt veel ruimte van de rechter. Ontbreekt dat maatschappelijk belang en dient de publicatie alleen om iemand te beschadigen, dan valt de weging snel de andere kant op.

Ook hoor en wederhoor weegt zwaar: je moet vóór publicatie kunnen reageren op wat er over je wordt beweerd. Slaat een journalist die stap over bij een serieuze verdenking, dan is dat vaak doorslaggevend. Zonder hoor en wederhoor is een publicatie eerder onrechtmatig dan met.

Daarnaast kijkt de rechter naar de toon en het bereik. Een beschuldiging op de voorpagina van een landelijk dagblad raakt je veel harder dan dezelfde tekst in een besloten groep. Publieke personen verdragen meer kritiek dan particulieren, zolang die kritiek hun publieke rol raakt en niet hun privacy.

Voorbeelden van onrechtmatige publicaties

Een publicatie kan onrechtmatig zijn wanneer reputatie, privacy of eer zwaarder wegen dan de vrijheid van meningsuiting. Hieronder zie je de meest voorkomende voorbeelden uit de praktijk:

Voorbeeld	Wanneer onrechtmatige publicatie?
Beschuldiging van fraude	Als iemand publiekelijk van fraude of oplichting wordt beschuldigd zonder voldoende feitelijke basis.
Iemand als dader aanwijzen	Als iemand als dader wordt gepresenteerd terwijl schuld niet vaststaat en de aantijging onvoldoende is onderbouwd.
Beschuldigingen op social media	Als schadelijke aantijgingen via social media onvoldoende steun vinden in de feiten en tot ernstige reputatieschade leiden.
Onjuiste negatieve review	Als een review schadelijke feitelijke beweringen bevat die onjuist zijn of waarvoor onvoldoende onderbouwing bestaat.
Privéfoto’s of video’s publiceren	Als de inbreuk op iemands privacy zwaarder weegt dan het journalistieke of maatschappelijke belang van publicatie.
Vertrouwelijke informatie delen	Als vertrouwelijke, medische of zeer persoonlijke informatie zonder voldoende rechtvaardiging openbaar wordt gemaakt.
Persoonsgegevens online zetten	Als bijvoorbeeld een adres, telefoonnummer of andere persoonsgegevens zonder voldoende noodzaak openbaar worden gemaakt.
Onvoldoende hoor en wederhoor	Als bij ernstige beschuldigingen onvoldoende zorgvuldig onderzoek is gedaan en de betrokkene geen redelijke kans kreeg om te reageren.
Misleidend beeldmateriaal	Als gemanipuleerde beelden of beelden uit een verkeerde context een onjuist en schadelijk beeld van iemand geven.
Oude negatieve informatie publiceren	Als oude negatieve informatie opnieuw wordt verspreid terwijl het actuele maatschappelijke belang beperkt is en de gevolgen zwaar zijn.

Kortom, of het hangt altijd af van de omstandigheden of het een onrechtmatige openbaring betreft. De rechter weegt de feitelijke basis, ernst van de beschuldiging, privacy, maatschappelijk belang en vrijheid van meningsuiting zeer zorgvuldig tegen elkaar af.

Lees ook: Mag je foto’s verspreiden zonder toestemming?

Een onzorgvuldig krantenartikel of tv-uitzending

Bij een onrechtmatige perspublicatie gelden strenge eisen. Van een journalist en een redactie mag je verwachten dat ze bronnen controleren en hoor en wederhoor toepassen. Gebeurt dat niet, dan is de perspublicatie al snel onrechtmatig en staat je zaak sterk, ook al beroept het medium zich op persvrijheid en op de vrijheid van meningsuiting.

Een beschuldigende post op social media

Ook op social media platforms zoals Facebook, Instagram, X of LinkedIn gelden dezelfde regels als in de journalistiek. Een onrechtmatige uiting blijft onrechtmatig, waar die ook staat.

Op social media kan reputatieschade ontstaan voordat je het doorhebt omdat een bericht viraal is gegaan.

Een chanterend bericht of nep review

Een eerlijke, kritische review mag natuurlijk altijd. Maar bevat een review ernstige feitelijke onjuistheden, of plaatst een concurrent bewust een nep review, dan kan dat onrechtmatig zijn. Hetzelfde geldt voor beeld: een deepfake of het ongeoorloofd gebruiken van iemands portret kan inbreuk maken op privacy, portretrecht én reputatie.

Onrechtmatige publicatie, smaad of laster: wat is het verschil?

Smaad en laster zijn strafrechtelijke begrippen uit artikel 261 Sr en artikel 262 Sr. Belediging is de lichtere variant; ook daarvoor kun je aangifte doen. Bij smaad beschuldig je iemand opzettelijk om diens eer en goede naam aan te tasten. Bij laster weet je bovendien dat de beschuldiging niet waar is, hiervoor mag je aangifte doen bij de politie.

Het Openbaar Ministerie bepaalt daarna zelf of het vervolgt, en de bewijslast is hoog. Een onrechtmatige publicatie pak je civielrechtelijk aan. Je houdt zelf de regie, en je kunt direct verwijdering, rectificatie en schadevergoeding vorderen. Een aangifte wegens smaad sluit die route niet uit; een uiting kan strafbaar én onrechtmatig zijn.

Hoe kun je een onrechtmatgie publicatie verwijderen?

Welke route het snelst een onrechtmatige publicaties kan verwijderen, hangt af van wie er heeft gepubliceerd en hoe groot de reputatieschade is. Een sommatie, een verzoek aan het platform, het vergeetrecht bij Google of een kort geding: elke stap heeft zijn moment.

Begin altijd met bewijs: maak screenshots met datum als bewijs van de reputatieschade, voordat een publicatie wordt verwijderd.

Lees ook: Wat is een onrechtmatige daad?

Een sommatiebrief laten sturen

Een sommatiebrief van een advocaat is meestal de eerste stap. Daarin staat waarom de publicatie onrechtmatig is, welk recht is geschonden en wat je precies eist: verwijdering, een rectificatie, soms schadevergoeding.

De sommatie noemt ook een termijn en bij een publicatie online is dat vaak binnen enkele uren. Reageert het platform of de journalist niet, dan kondigt de sommatiebrief een kort geding aan. Die aankondiging van een kort geding maakt vaak het verschil.

Verwijdering aanvragen bij social media platforms

Staat de publicatie op social media of een forum, dan kan de social media advocaat van Legals een notice-and-takedown verzoek indienen. Zo’n verzoek is kosteloos en werkt vooral bij een duidelijke schending van je privacy of je goede naam.

Sinds de Digital Services Act moet het platform zo’n melding beoordelen en zijn besluit toelichten. Vindt het platform de publicatie niet duidelijk onrechtmatig, dan blijft die staan. Reageert een hostingprovider helemaal niet, dan kan hij zelf aansprakelijk worden op grond van artikel 6:196c BW.

Blijft het artikel tóch online, dan biedt het vergeetrecht uit de AVG een tweede weg. Je advocaat vraagt dan Google om zoekresultaten met jouw naam te verwijderen. De publicatie zelf blijft bestaan, maar wordt via Google veel moeilijker vindbaar.

Bij social media kun je het platform gratis verzoeken een duidelijk onrechtmatige publicatie te verwijderen.

Wat kun je doen bij een anonieme publicatie?

Anonieme publicaties kunnen net zo goed onrechtmatig zijn en voor een verzoek aan het platform hoef je de auteur niet te kennen. Weigert het platform, dan kan de rechter bevelen de gegevens van de anonieme gebruiker af te geven, zodat je tegen de onrechtmatige uiting kunt procederen.

Onrechtmatige publicatie kort geding

Helpt een sommatie niet, dan is een kort geding de snelste route. Dit is een spoedprocedure waarin de voorzieningenrechter beoordeelt of de publicatie onrechtmatig is en of die offline moet. De voorzieningenrechter kan daar meteen een dwangsom aan koppelen.

Wat kun je vorderen?

Je kunt bij de voorzieningenrechter verwijdering eisen, plus de verplichting om de publicatie verwijderd te houden. Een rectificatie eisen is ook mogelijk; die basis staat in artikel 6:167 BW. Verder kun je een publicatieverbod vragen voor herhaling van dezelfde onrechtmatige uitingen.

Aan zo’n publicatieverbod koppelt de rechter meestal een dwangsom per dag dat het vonnis niet wordt nagekomen. Die dwangsom maakt naleving afdwingbaar: soms wijst de rechter zelfs al een voorschot op de schadevergoeding toe.

Een onrechtmatige publicatie levert twee soorten schade op: materiële schade, zoals gemiste omzet, en immateriële schade of smartengeld voor de aantasting van je goede naam. Voor het volledige bedrag is doorgaans een bodemprocedure bij de rechtbank nodig.

Hoe snel sta je bij de kort geding rechter?

Hoe snel een kort geding plaatsvindt, hangt af van de spoed. Vaak volgt de zitting binnen enkele weken, maar bij een dreigende publicatie of uitzending kan dat veel sneller. De uitspraak kan binnen enkele dagen of zelfs direct na de zitting volgen. Het vonnis is wel een voorlopig oordeel, een bodemrechter kan later nog anders beslissen.

Waarom snel handelen loont

Elke dag dat een onrechtmatige publicatie online staat, groeit het bereik en daarmee de reputatieschade. Screenshots verspreiden zich over social media, en Google neemt de onrechtmatige uitlatingen over.

Wacht je te lang, dan verschuift de weging tussen de vrijheid van meningsuiting en jouw eer en goede naam in je nadeel. De rechter ziet dan minder spoedeisend belang, en juist dat belang draagt een kort geding.

Voor je schadevergoeding geldt bovendien een verjaringstermijn van vijf jaar. Een onrechtmatige publicatie die maanden blijft staan, oogt minder urgent.

Veelgestelde vragen

Mét of zonder onrechtmatige publicatie advocaat?

Zeker niet iedere onrechtmatige of schadelijke publicatie vereist directe inzet van een advocaat. In relatief eenvoudige gevallen kun je eerst zelf contact opnemen met de auteur, websitebeheerder, uitgever of social media platform.

Juridische bijstand van onze onrechtmatige publicatie advocaat is vooral verstandig wanneer de gevolgen ernstiger zijn of wanneer een snelle en doortastende aanpak nodig is. Bijvoorbeeld wanneer:

• De publicatie aanzienlijke reputatie- of bedrijfsschade veroorzaakt;
• De wederpartij niet reageert op een verzoek tot verwijdering of aanpassing;
• Een eerdere sommatie niet tot het gewenste resultaat heeft geleid;
• Het betrokken medium weigert de publicatie te verwijderen of aan te passen;
• De publicatie zich snel verspreidt en verdere schade moet worden voorkomen;
• Je op korte termijn juridische stappen wilt zetten via een kort geding.

De ervaren mediarecht advocaten van Legals beoordelen de publicatie, brengen je juridische positie in kaart en adviseren over de meest effectieve vervolgstappen. Daarbij kijken we niet alleen naar wat juridisch mogelijk is, maar ook naar welke aanpak het snelst en meest doelgericht tot het gewenste resultaat kan leiden.