Je maakt een groepsfoto op een feestje en zet hem in je story op social media. Leuk voor jou, maar niet iedereen op dat beeld is daar blij mee. Mag je eigenzelf zelf bepalen dat die foto online gaat?
Portretrecht geeft antwoord: het regelt wanneer iemand zich tegen een portret mag verzetten, wanneer jij toestemming nodig hebt en wat je doet als jouw portret zonder overleg op sociale media staat.
Wat is portretrecht?
Portretrecht is het recht van een persoon om in bepaalde situaties zelf te bepalen of een herkenbaar portret van hem of haar openbaar mag worden gemaakt. Het beschermt de persoonlijke levenssfeer en andere redelijke belangen tegen ongewenste publicatie.
In Nederland is het portretrecht geregeld in de Auteurswet. Of toestemming nodig is, hangt onder meer af van hoe het portret is gemaakt, waarvoor het wordt gebruikt en of de afgebeelde persoon een redelijk belang heeft tegen publicatie.
Een portret is veel meer dan een pasfoto. Een video, een tekening en zelfs een karikatuur tellen mee. Ook een lookalike kan onder omstandigheden een portret zijn.
In de zaak Max Verstappen tegen Picnic gaf de Hoge Raad daarvoor de maatstaf: herkenning van de betrokkene, versterkt door grime, kleding of context. Of het reclamefilmpje met de dubbelganger echt een portret opleverde, moest het hof Den Haag daarna beoordelen.
Herkenbaar zijn hoeft dus niet via je gelaat. Een karakteristieke lichaamshouding, een tatoeage of een opvallend kapsel is soms al genoeg. Herkent je klas je meteen op een foto van achteren? Dan is het een portret.
Portretrecht beschermt mensen tegen ongewenst gebruik van hun herkenbare afbeelding in publicaties en reclame.
Mag je zomaar een portret op je social posten?
Voor het openbaar maken van een portret heb je in beginsel toestemming van de geportretteerde nodig. Een story, een repost of een screenshot op social media: het zijn allemaal vormen van publiceren.
Daarnaast loopt er een tweede recht doorheen: de maker heeft het auteursrecht, meestal is dat de fotograaf. Een derde heeft dus twee soorten toestemming nodig. Deelt hij dat portret toch, dan maakt hij inbreuk.
Bij een groepsfoto geldt dit voor iedereen die herkenbaar in beeld staat. Op sociale media vraagt lang niet iedereen dat vooraf, maar jij bent aan zet zodra iemand bezwaar maakt.
Wie heeft de foto laten maken?
Wie de opdracht gaf, maakt juridisch verschil. Huurde jij de fotograaf in, dan is het portret in opdracht gemaakt en geldt artikel 20 Auteurswet: hij mag het niet publiceren zonder jouw toestemming. Een belangenafweging komt daar niet aan te pas. Verveelvoudigen voor eigen gebruik mag jij wel.
Let ook goed op de algemene voorwaarden, veel fotografen leggen namelijk met een quitclaim vast dat ze werk in hun portfolio mogen tonen. Zonder die afspraak mag een bruiloftsfotograaf jullie portretten dus niet zomaar op zijn socialmedia profiel of website zetten.
Mag je een foto van andermans kind op social media posten?
Bij kinderen is de wet nog strenger: voor een kind onder de 16 oefenen de ouders of wettelijk vertegenwoordigers het portretrecht uit. Vanaf zestien beslist een jongere zelf.
Zo’n herkenbaar portret is bovendien een persoonsgegeven onder de AVG. Daarom vragen scholen en sportclubs elk jaar toestemming voor beeldmateriaal van jouw kind.
Post je iets op social met klasgenoten of teamgenoten erop, vraag dan de andere ouders. Datzelfde geldt voor sharenting op sociale media: een portret dat jij nu grappig vindt, staat over tien jaar nog online.
Wanneer kun je bezwaar maken tegen een portret?
Sta je zelf op een ongewenste foto, dan telt hoe dat portret tot stand kwam. Was er geen opdracht, dan geldt artikel 21 Auteurswet: publiceren mag in beginsel, tenzij jij een redelijk belang hebt. Dat criterium speelt dus alleen buiten opdrachtsituaties.
Vaak is dat een privacy belang: je persoonlijke levenssfeer. Denk aan een portret waarop je in een kwetsbare situatie staat of je woonadres zichtbaar is. De rechter weegt jouw belang af tegen de vrijheid van meningsuiting.
Daarnaast bestaat het exploitatiebelang. Wie geld verdient met zijn bekendheid heeft verzilverbare populariteit: zo’n portret hoort niet zomaar in een reclame op social media. Twijfel je? Een mediarecht advocaat schat jouw positie snel in.
Wat doe je als jouw portret zonder toestemming online staat?
Staat er een portret van jou op social media dat je weg wilt hebben? Werk van licht naar zwaar. Gelukkig lost stap één de meeste situaties al op.
1. Vraag de plaatser om verwijdering
Stuur een vriendelijk bericht aan degene die de foto plaatste en leg uit waarom je dat portret weg wilt. Bewaar een screenshot van je verzoek.
2. Meld de foto bij het social media platform
Reageert de plaatser niet, gebruik dan het rapportageformulier van het social media platform. Meta en TikTok halen beeld weg dat hun servicevoorwaarden schendt. Bij het uploaden geef je zelf een brede licentie weg.
3. Beroep je op de AVG
Een herkenbaar portret is een persoonsgegeven. Je kunt dus een verwijderingsverzoek indienen bij de partij die het beeld verwerkt, en anders klagen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
4. Schakel een portretrecht jurist in
Helpt dat niet? Dan stuurt een portretrecht advocaat een sommatiebrief. In het uiterste geval start je een kort geding: de rechter kan verwijdering afdwingen met een dwangsom en schadevergoeding toekennen.
Veelgestelde vragen
Alleen als diegene geen redelijk belang heeft om zich ertegen te verzetten. Vraag het daarom altijd vooraf.
Ja. Iedereen die herkenbaar in beeld staat heeft portretrecht, ook in een grote menigte.
Zolang de geportretteerde leeft, geldt er geen termijn. Na diens overlijden kunnen nabestaanden zich nog tien jaar op artikel 20 en 21 beroepen.
Dat kan, zeker bij commercieel gebruik. Portretrecht advocaten berekenen die schade aan de hand van een gemiste licentievergoeding.
Mediarecht advocaat nodig? Legals helpt
Portretrecht op sociale media klinkt overzichtelijk, maar draait bijna altijd om een afweging tussen twee belangen. Of een portret mag blijven staan, hangt af van de situatie.
Loop je vast met een portret dat online staat, of wil je vooraf weten wat jij op social media mag plaatsen? Onze mediarecht advocaat in Amsterdam kijkt graag mee en zet waar nodig de eerste stap naar verwijdering of schadevergoeding.
