Portretrecht leidt bijna dagelijks tot juridische discussies en procedures. De portretrecht advocaten van Legals adviseren vanuit Amsterdam over de belangenafweging en juridische positie, en kunnen namens jou optreden.
Je ziet jezelf terug in een reclame of een oud-werkgever gebruikt jouw foto nog op de website. Vaak mag dat niet en het portretrecht bepaalt wanneer iemand jouw portret mag publiceren en wanneer je je daartegen kunt verzetten.
Wat is portretrecht?
Portretrecht is het recht van een geportretteerde om zich onder bepaalde omstandigheden te verzetten tegen publicatie of gebruik van zijn portret, bijvoorbeeld vanwege privacy, reputatie of een commercieel belang zonder voorafgaande toestemming.
Het portretrecht is opgenomen in de Auteurswet, artikel 19 tot en met 21. Registreren hoeft niet: het portretrecht ontstaat automatisch en kost niets.
Het portretrecht is overigens geen intellectueel eigendom: het beschermt niet de foto, maar de persoon erop. Het auteursrecht ligt bij de maker: de fotograaf.
Portretrecht beschermt mensen tegen ongewenst publiek gebruik van hun herkenbare afbeelding.
Wat is een portret volgens de Auteurswet?
Een portret is elke herkenbare afbeelding van een persoon: een foto, tekening, karikatuur of 3D-model. De Hoge Raad kijkt naar herkenbaarheid, niet naar techniek.
Ook zonder zichtbaar gezicht bestaat een portret: een typerende lichaamshouding, haardracht of tatoeage is soms genoeg. Blurren helpt niet altijd.
Portretrechten bij een portret in opdracht
Geef je opdracht voor een portret? Dan geeft het portretrecht je een verbodsrecht. De maker publiceert dat portret alleen met jouw toestemming, ook al bezit hij het auteursrecht.
Andersom geldt hetzelfde: wil je je eigen portret online zetten, dan vraag je toestemming aan de fotograaf. Verveelvoudigen voor privégebruik mag wel.
Staan er meerdere geportretteerden op? Dan geeft ieder afzonderlijk toestemming. Leg die afspraken vervolgens duidelijk vast in een quitclaim of modelvrijwaringsverklaring, en, héél belangrijk: inclusief duur en gebruik.
Portret zonder opdracht (het redelijk belang)
Zonder opdracht publiceert de maker vrij. Het portretrecht beschermt je dan alleen bij een redelijk belang: een privacybelang of commercieel belang. In die belangenafweging weegt de rechter jouw belang tegen de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting.
Het verschil tussen beide situaties bepaalt je positie in het portretrecht. De tabel hieronder zet de regels naast elkaar, zodat je ziet welke rechten je hebt en wie toestemming geeft.
| Portretrechtelijk onderwerp | Portret in opdracht | Portret zonder opdracht |
|---|---|---|
| Wanneer is hiervan sprake? | Het portret is gemaakt in opdracht van, vanwege of ten behoeve van de geportretteerde. | Het portret is gemaakt zonder opdracht van of ten behoeve van de geportretteerde. |
| Toestemming voor publicatie | In beginsel nodig, tenzij anders is afgesproken. | In beginsel niet nodig. |
| Publicatie tegenhouden | Ja, als geen toestemming voor publicatie is gegeven. | Ja, als de geportretteerde een redelijk belang heeft dat zich tegen publicatie verzet. |
| Redelijk belang | Niet vereist om publicatie zonder toestemming tegen te houden. | Wel vereist, bijvoorbeeld vanwege privacy, reputatie of een commercieel belang. |
| Belangenafweging | Speelt een beperktere rol, omdat toestemming centraal staat. | Ja, het belang van de geportretteerde wordt afgewogen tegen bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting en informatie. |
| Positie van de maker | De maker houdt doorgaans het auteursrecht, maar mag het portret niet zomaar publiceren. | De maker houdt doorgaans het auteursrecht en mag in beginsel publiceren, tenzij een redelijk belang zich daartegen verzet. |
| Na overlijden | Bepaalde nabestaanden kunnen gedurende tien jaar na overlijden toestemming geven of weigeren. | Ook een redelijk belang van een nabestaande kan zich onder omstandigheden tegen publicatie verzetten. |
| Wettelijke basis | Artikel 19 en 20 Auteurswet | Artikel 21 Auteurswet |
Een privacybelang speelt bij associatie met een product, geloof of seksualiteit. Bij bekende personen telt de verzilverbare populariteit: die maakt hun portret geld waard.
Lookalikes en deepfakes zijn ook portretrechtinbreuk
Een lookalike kan juridisch als portret gelden bij herkenbaarheid. Ook deepfakes of AI-beelden kunnen onder het portretrecht vallen, als jij daarin voldoende herkenbaar bent. Niet de techniek, maar de herkenbaarheid van de geportretteerde geeft de doorslag.
Reclamegebruik vraagt daarom om extra juridische voorzichtigheid. Werk je aan reclame met een dubbelganger of AI-beeld dat iemand herkenbaar maakt? Laat die uiting dan vooraf juridisch toetsen door een portretrecht advocaat.
Lookalikes en deepfakes kunnen portretrecht schenden als iemand herkenbaar publiek wordt nagebootst.
Portretrechtzaak Max Verstappen tegen Picnic
Jumbo liet Max Verstappen in 2016 boodschappen bezorgen met zijn Formule 1-auto. Een dag later maakte Picnic een eigen versie, waarin een lookalike van Verstappen in racetenue boodschappen bezorgde met een Picnic-bestelbusje.
Het gerechtshof Amsterdam zag hierin geen portret, omdat de kijker de persiflage doorhad. De Hoge Raad vernietigde echter dat arrest (ECLI:NL:HR:2022:621) want Verstappen was al herkenbaar, en kleding, grime en context vergrootten die herkenning. Het parodiërende karakter telt pas mee bij de belangenafweging.
De Hoge Raad verwees de zaak vervolgens naar het gerechtshof Den Haag. Dat hof moest vervolgens beoordelen of Verstappens belang bij bescherming van zijn portret zwaarder weegt dan de uitingsvrijheid van Picnic.
Portretrecht vergoeding
In Nederland bestaat geen vaste portretrecht vergoeding, maar als (grove) praktijkindicatie kun je denken aan €250 tot €1.000 voor beperkt gebruik of €2.000 tot €15.000 voor portretten in grotere commerciële campagnes.
Voor bekende personen liggen de bedragen vaak een stuk hoger, variërend tussen €100.000 en €1.000.000. Meestal geldt de vergoeding voor een afgesproken periode, bijvoorbeeld 12 maanden.
Kortom, de hoogte hangt van een portretrecht vergoeding hangt af van bekendheid, medium en oplage. Krijg je vooraf een redelijke vergoeding, dan duld je het gebruik van je portret.
Schadevergoeding bij portretrechtelijke schending
Vroeg niemand toestemming, kan je portrecht advocaat een schadevergoeding eisen, naast een winstafdracht via artikel 6:104 BW en smartengeld bij aantasting van je goede naam.
Zo’n schending van het portretrecht kan serieus geld kosten: een reclamebureau gebruikte een stockfoto van Louis van Gaal en betaalde 25.000 euro: de auteursrechten (van de fotograaf) waren afgekocht, maar de portretrechten (van Louis van Gaal) niét.
Wat kun je doen bij een portretrechtschending?
Bij een schending van je portretrecht loont snel handelen. Hoe langer het portret online staat, hoe lastiger het bewijs. Deze stappen volgen elkaar op:
- Bewijs vastleggen. Maak screenshots met datum, URL en de EXIF-data.
- Sommatiebrief sturen. Vraag om verwijdering en onderbouw de inbreuk.
- Onthoudingsverklaring tekenen. Hierin belooft de inbreukmaker te stoppen en je kosten te betalen.
- Bodemprocedure starten. Leidt de sommatie niet tot een oplossing, dan kun je de tegenpartij in een bodemprocedure dagvaarden en de rechter om een definitief oordeel, schadevergoeding en/of verbod vragen.
- Kort geding aanvragen. De voorzieningenrechter beslist bij spoed binnen weken, mét een dwangsom.
Wanneer schakel je een advocaat portretrecht in?
Je schakelt een portretrecht advocaat in wanneer een foto van jou ongewenst wordt gepubliceerd en je privacy, reputatie of commerciële belangen worden geraakt. Zeker als een sommatie geen effect heeft, kan een juridische beoordeling nodig zijn.
Bij spoed, bijvoorbeeld wanneer het beeld zich snel verspreidt, kan onze advocaat een kort geding voorbereiden en een verbod of dwangsom vragen. Ook voor schadevergoeding of een bodemprocedure is professionele bijstand verstandig.
Wanneer vervalt portretrecht?
Het portretrecht is persoonlijk en kan niet worden overgedragen, verkocht of weggegeven. Via een quitclaim kun je wél toestemming geven voor bepaald gebruik van je portret en daarmee je mogelijkheden (tot verzet) beperken.
Na je overlijden kunnen je ouders, echtgenoot of geregistreerde partner en kinderen je portretrecht uitoefenen. Bij een portret in opdracht geldt dit tien jaar. Bij andere portretten kunnen nabestaanden zich verzetten zolang zij een (redelijk) belang hebben.
Portretrecht op de werkvloer
Advocaten van Legals zien portretrechten van personeel op een bedrijfswebsite ook regelmatig gedoe opleveren. Toestemming voor het maken is namelijk nog geen toestemming voor publicatie. Onder de AVG is een portret een persoonsgegeven, en toestemming trek je altijd in.
Ga je uit dienst? Dan haalt je werkgever jouw portret van de site én sociale media zoals LinkedIn en Instagram. Weigert hij, dan helpt een sommatie meestal. Onze advocaten in Amsterdam adviseren werkgevers én werknemers over portretrecht.
Hoe werkt onze portretrecht advocaat?
Elke zaak start met een inschatting van onze advocaten portretrecht: is er een portret, ontbreekt toestemming en welk belang weegt zwaarder in het portretrecht?
Stap 1. Sommatiebrief en onthoudingsverklaring
We sturen een onderbouwde sommatiebrief. Werkt de inbreukmaker mee, dan leggen we dat vast in een onthoudingsverklaring. Bij platforms volgt notice and takedown.
Stap 2. Schadevergoeding en winstafdracht vorderen
Vervolgens berekenen onze portretrechtadvocaten de schade: gemiste licentie-inkomsten, verzilverbare populariteit en de winst van de ander. Die winstafdracht vorderen we erbij.
Stap 3: Kort geding en dwangsom
Blijft de publicatie staan, dan dagvaarden we in kort geding. De rechter legt een publicatieverbod op met een dwangsom per dag. Bij spoed volgt een ex parte-bevel.
Veelgestelde vragen
Mag mijn werkgever een foto van mij publiceren?
Alleen met jouw toestemming en die toestemming kun je altijd intrekken. Vraag daarom schriftelijk om verwijdering. Gebeurt er vervolgens niets, schakel dan onze portretrecht advocaat in.
Hoe snel kan een advocaat portretrecht optreden?
Onze advocaat stuurt de sommatiebrief vaak al binnen één werkdag. In kort geding volgt uitspraak binnen enkele weken.
Mag ik een foto met andere kinderen online zetten?
Nee, het portretrecht van kinderen ligt altijd bij de ouders. Vanaf zestien jaar mag een kind hierover zelf beslissen.
Valt een deepfake ook onder het portretrecht?
Ja, want het portretrecht kijkt namelijk naar herkenbaarheid, niet naar de vraag of een camera of AI het portret maakte.
Hoe lang kun je tegen een portretrecht schending optreden?
Voor schadevergoeding geldt bij portretrecht doorgaans vijf jaar vanaf bekendheid met de schade en aansprakelijke partij.
Wat kost een goede portretrecht advocaat?
Onze advocaat werkt met een vast uurtarief (indicatie: €300 exclusief btw per uur) en geeft vooraf een inschatting van de kosten. Win je, dan kunnen wij ook je proceskosten verhalen via artikel 1019h Rv.
Portretrecht advocaat Amsterdam
Loop jij tegen ongeoorloofd gebruik van jouw foto aan? De portretrecht advocaat van Legals in Amsterdam helpt particulieren, modellen, journalisten én fotografen snel met advies, sommatiebrieven, onderhandelingen en procedures.
Onze mediarecht advocaten combineren juridische scherpte met een praktische aanpak en reageren al binnen één werkdag. Zo weet je direct waar je staat en welke stappen nodig zijn. Bel of mail ons voor een vrijblijvende inschatting.