Je laat een bedrijfsfilm maken en publiceert de beelden. Een week later meldt een medewerker zich: hij wil niet (meer) in beeld. Oeps! Zónder quitclaim kun je niet aantonen dat je toestemming had voor het portretgebruik.
Portretrecht regelt wat een geportretteerde kan tegenhouden, en een quitclaim legt vast wat wél mag: welk beeldmateriaal, voor welk doel, via welke kanalen en hoe lang. Die afspraak voorkomt zulke discussies achteraf.
Wat is een quitclaim?
Een quitclaim is een overeenkomst tussen de geportretteerde en de gebruiker van het portret. Daarin geeft de geportretteerde toestemming voor publicatie en doet hij afstand van het recht om die publicatie later tegen te houden.
De term komt uit het Engels: Quit claim betekent letterlijk dat je een aanspraak laat varen. Een quit claim is dus geen formulier, maar een belofte om niets meer te vorderen.
In Amerika slaan quit claims ook op een akte voor eigendomsoverdracht van onroerend goed, de quitclaim deed. Deze Amerikaanse versie van de quit claim heeft uiteraard niets met beeldmateriaal of portretrecht te maken.
In Nederland heeft hetzelfde document verschillende namen: model release, portretrecht overeenkomst, vrijwaringsverklaring of toestemmingsformulier. Fotografen spreken ook wel van een release form, producenten van een quitclaim. Juridisch gezien maakt de gekozen benaming geen enkel verschil.
Een quitclaim geeft toestemming om beeldmateriaal te gebruiken, publiceren en verspreiden zonder latere claims.
Wat zijn de regels voor portretrecht?
Het portretrecht is geregeld in de Auteurswet. Artikel 19 en 20 hebben betrekking op portretten die in opdracht zijn gemaakt. Artikel 21 gaat over portretten die niet in opdracht zijn gemaakt, bijvoorbeeld een foto die op straat is genomen.
Bij een portret dat niet in opdracht is gemaakt, kan de geportretteerde zich tegen openbaarmaking verzetten als hij daarbij een redelijk belang heeft. Dat kan bijvoorbeeld een privacybelang zijn, maar ook een commercieel belang.
Bij bekende personen kan sprake zijn van verzilverbare populariteit: zij kunnen geld verdienen met het gebruik van hun portret, bijvoorbeeld in reclame. Of het redelijke belang zich daadwerkelijk tegen publicatie verzet, hangt af van een afweging van de betrokken belangen.
AVG en herkenbaar beeldmateriaal
Ook de AVG is van toepassing: herkenbaar beeldmateriaal is een persoonsgegeven. Voor het gebruik daarvan is een geldige grondslag nodig, zoals toestemming of een gerechtvaardigd belang. De Autoriteit Persoonsgegevens houdt toezicht op de naleving daarvan.
Nieuwsfotografie en persvrijheid
Bij nieuwsfotografie (met een directe aanleiding) kan persvrijheid zwaarder wegen. Twijfel je of jouw opname daaronder valt, dan is onze portretrecht advocaat sneller klaar met het antwoord dan jij met zoeken.
Wanneer is toestemming van de geportretteerde verplicht?
Niet elke opname vraagt om een handtekening. De tabel hieronder zet zeven situaties op een rij en laat zien wanneer je toestemming nodig hebt en waarom.
| Situatie | Quitclaim nodig? | Waarom |
|---|---|---|
| Persoon herkenbaar in commercial | Meestal wel | Voor gebruik van portret en opname |
| Interview voor documentaire | Vaak wel | Legt toestemming en gebruiksrechten vast |
| Acteur in bedrijfsfilm | Ja | Voorkomt discussie over exploitatie |
| Bezoeker toevallig op achtergrond | Niet altijd | Afhankelijk van herkenbaarheid en context |
| Influencer in campagne | Ja | Gebruik, kanalen en looptijd moeten duidelijk zijn |
| Minderjarige in video | Extra aandacht | Toestemming van ouder of wettelijke vertegenwoordiger nodig |
| Straatbeeld met voorbijgangers | Soms | Hangt af van herkenbaarheid en wijze van publicatie |
Quitclaim voorbeeld
Een standaard quitclaim formulier past op één A4. Tip: Laat altijd een portretrecht advocaat meekijken bij grote campagnes.
Toestemmingsverklaring gebruik portret (quitclaim)
1. Geportretteerde
Naam: ………………………………………………
Adres: ……………………………………………..
Geboortedatum: ……………….. E-mail: ……………….. Telefoon: ………………..
2. Gebruiker
Organisatie: ………………………………………..
Adres: ……………………………… KvK-nummer: ………………..
Contactpersoon: ………………………………
3. De opname
Omschrijving beeldmateriaal: ………………………………………..
Datum opname: ……………….. Plaats: ………………..
4. Toestemming
De geportretteerde geeft de gebruiker toestemming het hierboven omschreven beeldmateriaal openbaar te maken en te verveelvoudigen voor het onder 5 genoemde doel. De geportretteerde doet daarmee afstand van het recht zich op grond van artikel 21 Auteurswet tegen die publicatie te verzetten.
5. Doel en kanalen
Doel: redactioneel / commercieel / beide
Kanalen: website / sociale media / drukwerk / beeldbank / televisie /
anders: ………………..
6. Territorium, looptijd en bewerking
Territorium: Nederland / Europa / wereldwijd
Looptijd: ………. jaar vanaf ondertekening / onbepaalde tijd
Bewerking: eenvoudige nabewerking toegestaan. Montage of plaatsing in een negatieve, misleidende of beledigende context is uitgesloten.
7. Vergoeding
De geportretteerde ontvangt € ………. / geen vergoeding voor dit gebruik.
8. Derden en overige afspraken
Sublicentie aan derden: toegestaan / niet toegestaan
Gebruik voor AI-training of synthetische beelden: toegestaan / niet toegestaan
De gebruiker bewaart de persoonsgegevens niet langer dan de looptijd plus twee jaar.
9. Ondertekening
Plaats: ……………….. Datum: ………………..
Handtekening geportretteerde: ………………………………
Handtekening gebruiker: ………………………………
Let op: Is de geportretteerde jonger dan zestien jaar? Dan tekent een ouder of wettelijk vertegenwoordiger mee.
Checklist voor jouw formulier
De negen punten in de checklist hieronder vormen de kern. Laat er één weg en je krijgt precies de discussie die je met een quitclaim wilde voorkomen, en sta je later alsnog met lege handen.
- De partijen: naam, adres, contactgegevens en geboortedatum van de geportretteerde.
- Een omschrijving van het beeldmateriaal, met datum en plaats van de opname.
- Het doel: redactioneel, commercieel of allebei.
- De kanalen: website, sociale media, drukwerk, beeldbank of televisie.
- De looptijd, met een einddatum of de afspraak dat de licentie onbeperkt geldt.
- Het territorium waarin je het portret mag publiceren.
- De vergoeding, of de uitdrukkelijke afspraak dat er geen vergoeding is.
- Of derden een sublicentie krijgen, en welke exploitatie zij mogen uitvoeren.
- Datum, plaats en handtekening van beide partijen.
Quitclaims voor fotografie en model release
Een fotograaf werkt meestal met een model release. Bij stockfotografie is dat verplicht: Getty Images, Shutterstock en Adobe Stock accepteren commercieel beeld alleen met een getekende quitclaim van het model.
Quitclaims voor een beeldbank gaan verder dan die voor één campagne. Nederlandse beroepsorganisaties zoals DuPho en Pictoright adviseren daarom om redactioneel en commercieel gebruik altijd apart te benoemen.
Portretrecht van kinderen en de wettelijk vertegenwoordiger
Is de geportretteerde minderjarig, dan tekent een ouder of voogd als wettelijk vertegenwoordiger. De AVG legt de leeftijdsgrens voor toestemming bij zestien jaar. Zonder die handtekening mist de quitclaim rechtsgeldigheid.
Film, video en documentaire
Een producent deelt de quitclaim uit aan iedereen die prominent in beeld komt: acteurs, figuranten en mensen die je interviewt. Zij dragen daarmee de rechten op hun medewerking over.
Volgens onze filmrecht advocaat is het vooral belangrijk dat duidelijk is waarvoor die medewerking en het beeldmateriaal mogen worden gebruikt. Bij een mediaproductie spelen ook uitzendrechten mee. Zo wijst de NVJ erop dat een interview in een documentaire een andere context krijgt dan hetzelfde fragment in een reclamespot.
“Een quitclaim bepaalt waar beeldmateriaal verschijnt: een documentaire vraagt om een andere toestemming dan een commercial.
Licentie, territorium, looptijd en buy-out
Leg vast of je een licentie krijgt of een volledige buy-out. Bij een licentie spreek je territorium, looptijd, exclusiviteit en eventuele royalty af. Noteer ook de bewaartermijn van het beeldmateriaal.
Kun je een claim indienen na ondertekening?
Wie zijn portretrecht heeft quitclaimed, komt daar zelden op terug. De rechter kijkt naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten, een maatstaf uit het Haviltex-arrest. Alleen intrekken lukt dus niet.
Toch is een claim mogelijk als het gebruik buiten de quitclaim valt. Een portret in een vernederende context of een zware bewerking had de geportretteerde niet hoeven voorzien, blijkt uit de jurisprudentie.
Juist daarom werken te brede quitclaims tegen je. Een portretrecht advocaat let vooral op de omschrijving van het doel, omdat een vage tekst de herroeping van toestemming makkelijker maakt.
Té brede quitclaims bieden schijnzekerheid en houden juridisch mogelijk geen stand.
Hoe voorkom je claims over portretrecht?
Benoem het medium expliciet. Sociale media platforms krijgen via voorwaarden ruime gebruiksrechten op geüploade content. Een geportretteerde die alleen toestemming gaf voor je website, kan zich daarom overvallen voelen als zijn portret op sociale media verschijnt.
Neem in je quitclaim een passage op over generatieve AI. Mag je het portret gebruiken voor AI-training of een deepfake? Wie internationaal werkt, ziet quit claims met zo’n bepaling inmiddels in Engelstalige contracten.
Een digitale handtekening volstaat, mits die aan eIDAS voldoet. Werk je met een extern bureau, leg dan in een verwerkersovereenkomst vast wie de persoonsgegevens beheert en wanneer je ze verwijdert.
Gaat het toch mis, dan bestaat de vergoeding meestal uit de gederfde licentievergoeding. Een portretrecht advocaat rekent dat bedrag door aan de hand van vergelijkbare tarieven in de markt.
Veelgestelde vragen
Een quitclaim is een overeenkomst, en de gewone regels van het contractenrecht gelden hiervoor. Zolang beide partijen begrepen wat ze tekenden, kun je je op de afspraak beroepen.
AVG-toestemming kun je intrekken, maar een quitclaim blijft in beginsel als overeenkomst bestaan. Intrekking beëindigt die overeenkomst niet automatisch; partijen kunnen onderling wel nieuwe afspraken maken.
Inhoudelijk is dit precies hetzelfde. Fotografen gebruiken model release, producenten spreken van quitclaims. Ook portretrecht overeenkomst en vrijwaringsverklaring duiden hetzelfde document aan.
Vaak de fotograaf of producent, maar de opdrachtgever draagt het publicatierisico. Leg daarom in de productieovereenkomst vast wie de quitclaim ophaalt en bewaart.
