Iemand verspreidt online een leugen over jou en de reputatieschade is enorm: klanten haken af, familie en vrienden reageren vreemd en je voelt je machteloos tegenover alle roddels die rondgaan. Dat gevoel van onmacht hoeft zeker niet te blijven hangen.
In dit artikel leggen we het verschil tussen smaad en laster uit, hoe je een eventuele aangifte doet en welke schadevergoeding realistisch is voor de schade die jij hebt geleden.
Wat is smaad?
Smaad is het opzettelijk aantasten van iemands eer of goede naam door een concrete beschuldiging openbaar te maken. Denk aan een socialmediabericht waarin iemand van fraude, diefstal of ander strafbaar gedrag wordt beticht.
Artikel 261 van het Wetboek van Strafrecht stelt smaad strafbaar wanneer de dader bewust ruchtbaarheid geeft aan een bepaald feit. Of de aantijging waar is, bepaalt niet automatisch of sprake is van smaad.
Wat is laster?
Laster is smaad waarbij de dader weet dat de beschuldiging onwaar is, maar deze toch verspreidt. Het gaat bijvoorbeeld om een bewust verzonnen aantijging over fraude, mishandeling of ander strafbaar gedrag.
Artikel 262 van het Wetboek van Strafrecht regelt laster. Omdat sprake is van wetenschap van de onwaarheid én bewuste ruchtbaarheid, wordt laster zwaarder bestraft dan smaad en kan de reputatieschade groter zijn.
Wat is het verschil tussen smaad en laster?
Het verschil tussen smaad en laster zit in de kennis van de dader: bij smaad hoeft iemand niet te weten of een bewering waar is, terwijl bij laster vaststaat dat hij de leugen kende.
Dat onderscheid is belangrijk voor je aangifte en de uiteindelijke straf. Kun je bewijzen dat de ander wist dat zijn verhaal onwaar was? Dan sta je juridisch een stuk sterker.
Niet elke beschuldiging is trouwens strafbaar. Handelde de ander uit noodzakelijke verdediging, of mocht hij te goeder trouw aannemen dat het feit waar was én het algemeen belang dit rechtvaardigde? Dan vervalt smaad of laster.
Ook de vrijheid van meningsuiting speelt mee, vastgelegd in artikel 10 van het EVRM. De rechter weegt dit recht af tegen jouw recht op eer en goede naam, vooral bij kritiek op publieke figuren of maatschappelijke misstanden.
Verwar smaad overigens niet met eenvoudige belediging uit artikel 266 Sr. Dat is een grievende uitlating zonder concrete feitelijke beschuldiging, bijvoorbeeld schelden. Bij smaad beschuldig je iemand juist van een specifiek feit.
Het verschil tussen smaad en laster zit niet in de leugen zelf, maar in wat de dader ervan wist.
Smaad en laster aangifte doen
Smaad en laster zijn klachtdelicten, wat betekent dat de politie pas onderzoek start nadat jij zelf een klacht indient en dat moet binnen drie maanden zijn nadat je van het feit op de hoogte was (artikel 66 Sr).
Volledig digitale aangifte is bij smaad en laster niet gegarandeerd; dat kanaal is vooral bedoeld voor eenvoudige feiten als diefstal. Via politie.nl maak je meestal wel een afspraak, waarna het gesprek telefonisch of op het bureau plaatsvindt.
Geef bij de aangifte duidelijk aan dat je een klacht met verzoek tot vervolging indient. De (hulp) officier van justitie neemt deze formele klacht apart op; zonder die uitdrukkelijke wens vervolgt het Openbaar Ministerie de dader niet.
Verwacht (helaas) niet altijd succes: de politie bestempelt smaad en laster in de praktijk regelmatig als ‘civiele zaak’ en behandelt de aangifte dan dus niet. Een advocaat kan die afwijzing soms echter wel ombuigen.
Seponeert de officier van justitie je zaak tóch, dan hoeft dat niet het einde te zijn, want via de artikel 12 Sv-procedure vraag je het gerechtshof om het Openbaar Ministerie alsnog tot vervolging te dwingen.
Welke straf staat op smaad en laster?
Op smaad staat maximaal zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie. Laster wordt zwaarder bestraft: tot twee jaar cel of een geldboete van de vierde categorie, omdat de dader bewust loog.
Plaats je de smaad schriftelijk of online, bijvoorbeeld via een post of bericht? Dan geldt dit als smaadschrift, met een verhoogd maximum van één jaar gevangenisstraf in plaats van zes maanden.
Is het slachtoffer een ambtenaar in functie, zoals een politieagent? Dan geldt dit als strafverzwarende omstandigheid en valt de straf doorgaans hoger uit dan bij smaad of laster tegen een particulier.
Smartengeld
Naast de strafzaak kun je civiel smartengeld eisen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW), in combinatie met artikel 6:106 BW. Dat laatste artikel maakt vergoeding van immateriële schade mogelijk bij aantasting in de eer of goede naam en dat is precies waar reputatieschade om draait: hoe anderen (klanten, opdrachtgevers, het publiek) jou zijn gaan zien door de smaad of laster.
Materiële schade
Reputatieschade werkt door in financiële schade zoals omzetverlies, geannuleerde opdrachten, mislopen van klanten of gemiste kansen doordat je naam beschadigd is.
Juridisch is dit een aparte schadepost naast smartengeld, maar in de praktijk is reputatieschade de schakel die de uiting verbindt aan het financiële verlies, daarom is het belangrijk dit expliciet te onderbouwen (bijvoorbeeld met omzetcijfers vóór en na het incident).
Schadevergoeding voor smaad & laster
Hoe hoog de schadevergoeding uitvalt voor een smaad & laster hangt sterk af van de omvang van de reputatieschade:
- Het bereik van de uiting (hoeveel mensen hebben het gezien, gehoord of gedeeld)
- De duur dat het online of publiekelijk bekend bleef
- De ernst van de beschuldiging en hoe herkenbaar jij als persoon was
- Of er een rectificatie heeft plaatsgevonden (en hoe snel)
Hoe groter en langduriger de reputatieschade, hoe hoger doorgaans zowel het smartengeld als de materiële schadevergoeding kan uitvallen.
Hoe bewijs je smaad en laster?
De bewijslast ligt bij jou, want zonder bewijs seponeert het Openbaar Ministerie een zaak over smaad of laster vaak snel. Bouw daarom vanaf het éérste moment een dossier op met alles wat de beschuldiging aantoont.
Stap 1. Leg alles vast
Maak direct screenshots van berichten, posts of mails, inclusief datum, tijd en volledige URL. Bewaar ook de originele bestanden, want een geknipte schermafbeelding overtuigt de rechter minder snel.
Stap 2. Verzamel getuigenverklaringen
Vraag mensen die de uiting met de smaad of laster hebben gezien of gehoord om een schriftelijke verklaring. Een getuige die bereid is dit later bij de politie of rechter te herhalen, versterkt jouw zaak enorm.
Stap 3. Onderbouw de schade
Toon met cijfers of documenten aan welke gevolgen de smaad of laster voor jou had. Denk aan geannuleerde opdrachten, opzeggingen of een medisch dossier bij psychische klachten.
Stap 4. Identificeer een anonieme dader
Weet je niet wie er achter een anoniem account zit? Via een kort geding vorder je de NAW-gegevens bij de platformbeheerder. Blijft iemand ontkennen of zwijgen, dan vraag je de rechter om een voorlopig getuigenverhoor.
Zonder aangifte gebeurt er niets: smaad en laster zijn klachtdelicten, de politie mag zelf dus niet ingrijpen.
Van sommatiebrief naar bodemprocedure
Voordat je naar de rechter stapt, stuurt je advocaat meestal eerst een sommatiebrief en hierin sommeer je de dader om de smaad of laster te verwijderen en te rectificeren, op straffe van rechtsmaatregelen als hij niet reageert.
Wil je de uiting snel offline, dan is een kort geding meestal de beste route. Deze spoedprocedure kan al binnen enkele weken een rectificatie, verwijdering of publicatieverbod afdwingen bij de civiele rechter.
Ken je de dader niet, of reageert een platform niet op je verzoek? Dien dan een notice-and-takedown in bij de hostingprovider. Die is namelijk zelf aansprakelijk als hij duidelijk smaad of laster laat staan.
Een bodemprocedure volgt vaak daarna, of in plaats daarvan als spoed geen rol speelt. Hierin eist je een definitief oordeel, schadevergoeding en een dwangsom voor elke dag dat de dader niet meewerkt.
Veelgestelde vragen
Smaad & laster en belediging zijn drie aparte strafbare feiten. Elk misdrijf verschilt in waarheid, opzet en de ernst van de beschuldiging.
Je hebt drie maanden vanaf kennisname, daarna verjaart de klacht. De officier van justitie beoordeelt vervolgens of jouw lasterzaak vervolgd wordt.
Dit kan gelden als stalking. Bij een structurele smaad en lastercampagne waarbij je wordt gechanteerd, kun je daarom het beste direct aangifte doen.
De advocaat kan een sommatie sturen waarin wordt gesteld dat de uitlating smadelijk of lasterlijk, en daarmee onrechtmatig, is.
Via een aparte civiele procedure eis je schadevergoeding voor reputatieschade, omzetverlies en emotioneel leed veroorzaakt door smaad & laster.
Mediarecht advocaat voor smaad en laster
De mediarecht advocaat van Legals kan je snel en doortastend helpen bij reputatieschade door smaad of laster. Jarenlange ervaring zorgt voor een scherpe inschatting van jouw kansen en bovendien is het eerste intake gesprek gratis, waardoor je in ieder geval alvast een beter beeld van je mogelijkheden in jouw situatie.
