Je schrijft een verhaal, maakt een foto of ontwerpt een logo. Op dat moment heb je misschien al auteursrecht, zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Maar waar geldt dat recht precies voor? In dit artikel ontdek je op welke creaties auteursrecht rust en hoe dit recht zich verhoudt tot merkenrecht, octrooirecht en het intellectueel eigendom.
Waar zit het auteursrecht op?
Auteursrecht zit op bijna elke creatieve uiting zoals teksten, muziek, foto’s, films, schilderijen, software, architectuur en zelfs sieraden. Zodra jouw werk origineel is en een eigen karakter heeft, geldt er automatisch bescherming.
De Auteurswet beschermt makers van ‘werken van letterkunde, wetenschap of kunst’. Dat klinkt breed, en dat is het ook: bijna elke creatieve uiting kan onder deze bescherming vallen, mits aan een paar voorwaarden wordt voldaan.
Een werk moet origineel zijn, dus een eigen intellectuele schepping van de maker. Ook moet het zintuiglijk waarneembaar zijn: je kunt het zien, lezen of horen. Een idee in je hoofd telt dus nog niet.
Bovendien mag de vorm niet enkel bepaald zijn door een technisch effect. Gaat het daarom om een puur functionele oplossing? Dan ligt bescherming eerder bij het octrooirecht dan bij het auteursrecht.
Voorbeelden van werken waar je auteursrecht op kunt hebben zijn:
- Romans
- Gedichten
- Songteksten
- Muzikale composities
- Choreografieën
- Films
- Videoclips
- Podcasts
- Schilderijen
- Strips
- Grafische ontwerpen
- Foto’s
- Sieraden
- Bouwtekeningen
- Websites
- Apps
- Software
- Games
Teksten zoals romans, gedichten en dagboeken zijn een van de meest voorkomende beschermde vormen. Zodra je iets origineel op papier of scherm zet, ontstaat er al bescherming.
Muziek en songteksten
Muzikale composities en songteksten zijn auteursrechtelijk beschermd, los van elkaar en samen. De componist heeft rechten op de melodie, terwijl de tekstdichter apart rechten houdt op de songtekst.
Beeldende kunst en foto’s
Schilderijen, tekeningen en foto’s vallen eveneens onder deze bescherming, net als sieraden en grafische ontwerpen. Zelfs een simpele schets kan beschermd zijn, zolang er creatieve keuzes in zitten.
Film en video
Films, videoclips en documentaires genieten auteursrechtelijke bescherming, net als choreografieën en pantomimes. Bij een film hebben zowel de regisseur als de scenarioschrijver vaak eigen rechten op hun bijdrage.
Auteursrecht ontstaat automatisch zodra je iets origineels maakt.
Software
Software, apps en videogames vallen ook onder deze bescherming, net als de broncode erachter. De functionaliteit van een programma is meestal niet beschermd, de concrete uitwerking daarvan wel.
Architectuur en ontwerpen
Bouwtekeningen, architectonische ontwerpen en landkaarten kunnen ook auteursrechtelijk beschermd zijn, mits ze een origineel karakter hebben. Zelfs een plattegrond kan beschermd zijn als de vormgeving creatieve keuzes bevat.
Wat is het verschil tussen auteursrecht en merkenrecht?
Auteursrecht en merkenrecht worden vaak door elkaar gehaald, maar beschermen iets anders. Het beschermt een creatief werk, zoals een logo ontwerp zelf, terwijl merkenrecht de naam of het beeldmerk beschermt als herkenningsteken voor producten of diensten.
Een ander groot verschil is de registratie: auteursrecht ontstaat namelijk automatisch zodra je een origineel werk maakt. Voor merkenrecht kan een IE of mediarecht advocaat een merk inschrijven bij het BOIP, oftewel het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom. Je kunt het overigens ook zelf doen met enige voorbereiding.
Wanneer is het merkenrecht?
Merkenrecht is relevant als je een bedrijfsnaam, logo of slogan wilt beschermen tegen namaak door concurrenten. Denk aan een winkelketen die wil voorkomen dat een ander bedrijf dezelfde naam gebruikt.
Een idee alleen is niét beschermd: pas als je het vastlegt in tekst, beeld of geluid, ontstaat er auteursrecht.
Wat is het verschil tussen auteursrecht en octrooirecht?
Octrooirecht (ook wel patentrecht genoemd) beschermt technische uitvindingen in plaats van creatieve werken. Waar auteursrecht draait om vorm en originaliteit, draait octrooirecht om een nieuwe technische oplossing voor een probleem.
Is de vormgeving van jouw werk enkel bepaald door een technisch effect? Dan valt die vorm niet onder het auteursrecht, maar mogelijk wel onder het octrooirecht, mits de uitvinding aan de eisen voldoet.
Wanneer vraag je octrooi aan?
Je vraagt octrooi aan als je een nieuwe technische uitvinding wilt beschermen, bijvoorbeeld een machine of productieproces. Anders dan bij auteursrecht moet je dit actief aanvragen, en dat kost geld en tijd.
Hoe past auteursrecht binnen intellectueel eigendom?
Auteursrecht is niet de enige tak binnen intellectueel eigendom, het is één van meerdere rechten die samen dit rechtsgebied vormen. Andere veelvoorkomende vormen die jouw creaties, merk of uitvindingen kunnen beschermen, zijn onder meer:
- Auteursrecht: beschermt creatieve werken zoals boeken, muziek en foto’s
- Merkenrecht: beschermt namen, logo’s en slogans
- Octrooirecht of patentrecht: beschermt technische uitvindingen
- Modelrecht: beschermt het uiterlijk van producten
- Kwekersrecht: beschermt nieuwe plantenrassen
- Databankenrecht: beschermt de inhoud van databanken
- Handelsnaamrecht: beschermt de naam van een onderneming
- Naburige rechten: beschermen uitvoerende kunstenaars en producenten
Waar auteursrecht automatisch ontstaat bij het maken van een origineel werk, moet je voor de meeste andere vormen van intellectueel eigendom bewust actie ondernemen, zoals registratie bij een officiële instantie.
Kortom, het auteursrecht ontstaat automatisch
Je auteursrecht ontstaat dus automatisch zonder registratie, zodra jouw werk origineel en waarneembaar is. Dat geldt voor tekst, beeld, geluid en digitale creaties, van een simpel schetsje tot een complete game.
Twijfel je of jouw creatie ook onder merkenrecht of octrooirecht valt? Kijk dan goed naar wat je precies wilt beschermen: de vorm, de naam, of de technische werking erachter.
